Trump yönetiminden 60 ticaret ortağına 'zorla çalıştırma' vergisi

ABD Başkanı Donald Trump'ın yönetimi, bugün 60 ticaret ortağından ithal edilen ürünlere, aralarında Avrupa Birliği ve Çin'in de bulunduğu ülkeler dahil olmak üzere, %10 ve %12,5 oranlarında yeni gümrük vergileri uygulamaya başladı. Bu adım, zorla çalıştırma yasağının yeterince uygulanmadığı iddiaları üzerine ve küresel geçici %10'luk gümrük vergisinin süresinin dolmasıyla eş zamanlı olarak atıldı.

Bu hamle, Beyaz Saray'ın Trump'ın neredeyse tüm dünyaya gümrük vergileri getirme vizyonunu yeniden uygulama çabasının son örneği oldu. ABD Yüksek Mahkemesi'nin Şubat ayında, geçen yıl ulusal acil durum yasası kapsamında Trump tarafından getirilen ve %10 ila %50 arasında değişen "karşılıklı" vergileri iptal etmesinin ardından bu adım geldi. Trump, bu vergilerle ABD'nin ticaret açığını azaltmayı hedeflemişti.

Dün ABD Resmî Gazetesi'nde yayımlanan yeni vergiler, ABD ithalatının %99,4'ünü kapsıyor. Ancak petrol, gaz, gübre ve bazı gıda ürünleri gibi birçok kalem muaf tutuldu.

1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 301. maddesi uyarınca getirilen yeni vergiler, Yüksek Mahkeme'nin iptal kararına rağmen ABD yönetiminin ithalatın neredeyse tamamında asgari gümrük vergisi uygulamasını sürdürebilmesini sağlıyor. Ayrıca, bu vergilerin Şubat'ta iptal edilenlere kıyasla hukuki açıdan daha az itirazla karşılaşması bekleniyor; çünkü 301. madde geçmişte yargı denetiminden geçmişti.

Trump'ın uyguladığı %10'luk geçici küresel gümrük vergisinin süresi, bugün ABD Doğu saatiyle 00:01'de (04:01 GMT) 150 günün ardından sona erdi. Yeni vergiler tam bu anda yürürlüğe girdi. Ancak, 28 Temmuz saat 00:01'e kadar transit halindeki mallar muaf tutulacak.

ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer yaptığı açıklamada, "Amerika Birleşik Devletleri, neredeyse bir asırdır zorla çalıştırmayla üretilen ürünlerin ithalatını yasaklıyor ve bu yasağı sıkı şekilde uyguluyor. Ticaret ortaklarımızın da aynı yolu izlemesinin zamanı geldi" dedi.

Greer ayrıca, "Bugün alınan önlemler, insan hakları ihlali ve adil olmayan ticari uygulamaları düzeltmeye başlayacak; bu da dünya genelinde işçilerin durumunu iyileştirecek" ifadelerini kullandı.

Greer daha önce, ABD ile ticaret anlaşması olan ülkelerde yeni zorla çalıştırma vergilerinin mevcut gümrük vergisi tavanlarını aşmayacağını belirtmişti.

ABD, Arjantin, Bangladeş, Birleşik Krallık, Kamboçya, Kanada, Ekvador, El Salvador, Guatemala, Honduras, Hindistan, Endonezya, Ürdün, Malezya, Meksika, Pakistan, Sri Lanka ve Trinidad ve Tobago'dan ithal edilen ürünlere %10 vergi getirdi.

Avrupa Birliği, Tayvan, Japonya, Güney Kore ve İsviçre için ise, mevcut gümrük vergileriyle birlikte toplamda %10 veya %12,5 oranında vergi uygulanacak.

Kalan 38 ülke için ise %12,5 oranı belirlendi. Bunlar arasında, bu hafta zorla çalıştırmayla üretilen malların ithalatını ayrıntılı şekilde yasaklayan yeni bir kararname yayımlayan Vietnam ve Washington'un Uygur azınlığını çalışma kamplarında tutmakla suçladığı, Pekin'in ise reddettiği Çin de yer alıyor.

Trump yönetimi yetkilileri, Çinli muhataplarına, Trump'ın daha önce Çin mallarına uyguladığı ve Kasım 2025'te Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile varılan ticaret ateşkesi kapsamında %20'ye kadar yükseltilen vergileri yeniden getirmeyi planladıklarını bildirdi. Bu oran aşılmayacak.

Bugünkü uygulama öncesinde, Çin ürünlerine uygulanan gümrük vergisi %10'a düşmüştü; ancak Trump'ın ilk döneminde sanayi ürünlerinde %25'lik bir oran uygulanmıştı.

Ülkelerden tepki

Bu karar, bazı ticaret ortaklarından anında protestolara yol açtı.

AB Dış Politika Sorumlusu Kaja Kallas, yeni vergilerin şok edici olduğunu ve Washington'un gerekçelerinin anlamlı olmadığını söyledi.

Kallas, Manila'daki Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) toplantıları sırasında Reuters'a, "Çalışma yasalarımızı ABD ile karşılaştırırsanız, ücretli izinlerimiz ve çalışanlarımız için çok iyi çalışma koşullarımız var. Bu nedenle bu adımın gerçek bir temeli yok" dedi.

Avustralya ve Brezilya, yeni vergileri gerekçesiz bulduklarını ve iptali için girişimde bulunacaklarını belirtirken, Norveç ise "hiçbir temeli yok" değerlendirmesinde bulundu.

Trump'ın Pazartesi günü 20 milyar dolar değerinde Kanada ürününe yeni gümrük vergisi getirdiği Kanada ise bu tek taraflı vergilere karşı temkinli bir tepki verdi.

Trump yönetiminden üst düzey bir yetkili, zorla çalıştırma ile ilgili vergilerin, süresi dolan vergilerin doğrudan bir ikamesi olduğu yönündeki iddiaları, zamanlama ve oranların benzerliğine rağmen reddetti.

Yetkili, "ABD, zorla çalıştırmayla üretilen malların ithalatına diğer tüm ülkelerden daha sıkı bir yasak uyguluyor ve bu yasağı daha titiz bir şekilde yürütüyor. Bu da rakip ülkelere ABD aleyhine haksız bir ticari avantaj sağlıyor" dedi.

Aynı yetkili, "Kongre'deki Demokratlar ve Cumhuriyetçiler, küresel tedarik zincirlerinde zorla çalıştırmanın ortadan kaldırılmasını talep ediyor. Biz de bu çağrıya yanıt veriyoruz" ifadelerini kullandı.

Ticaret hukuku uzmanı ve eski Ticaret Bakanlığı yetkilisi Ryan Majerus, "Yeni vergilere karşı yargı yoluna gitmek daha zor olabilir; çünkü 301. madde geçmişte yargı denetiminden geçti ve bazı yargıçlar zorla çalıştırmayı sınırlamaya yönelik yasalara müdahale etmekte tereddüt edebilir" dedi.

Yetkili ayrıca, petrol, gaz, gübre, bazı gıda ürünleri ile halihazırda 232. madde kapsamında ulusal güvenlik vergilerine tabi olan otomobil, çelik, alüminyum ve bakır gibi ürünlerin yanı sıra uçaklar, uçak parçaları ve kritik metallerin de yeni vergilerden muaf tutulacağını belirtti.