Arap oriksi Suudi Arabistan'da nesli tükenmekten kurtarıldı

Suudi Arabistan, Arap oriksini 1970’li yıllarda vahşi doğadan tamamen yok olmasının ardından, dört on yılı aşkın süredir yürüttüğü çalışmalarla yeniden doğal yaşam alanlarına kazandırmayı başardı. Uluslararası Doğa Koruma Çözümleri Paylaşım Platformu (PANORAMA), bu ulusal deneyimi belgeleyerek, Ulusal Yaban Hayatı Geliştirme Merkezi’nin çoğaltma, yeniden yerleştirme, yaşam alanlarını koruma, izleme ve yönetim programlarındaki çabalarını öne çıkardı.

2011 yılı, Arap oriksinin küresel statüsünde bir dönüm noktası oldu. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği’nin (IUCN) Kırmızı Listesi’nde türün durumu “tehlike altında”dan “tehlikede”ye yükseltildi. Bu gelişme, Ulusal Yaban Hayatı Geliştirme Merkezi ve ortaklarının çabaları sayesinde, daha önce vahşi doğada nesli tükenmiş olarak sınıflandırılan bir türün bu ölçüde iyileşme gösterdiği ilk örnek oldu.

Vahşi popülasyonlarda artış

Suudi Arabistan, Arap oriksi popülasyonunu artırmaya devam ediyor. Ulusal Yaban Hayatı Geliştirme Merkezi’nin 2026 verilerine göre, ülkede 11 farklı bölgede yaklaşık 3.064 birey bulunuyor ve sürülerin sayısı giderek artıyor. Bu gelişme, türün kurtarılmasıyla başlayan ulusal sürecin, kendi kendine çoğalabilen ve sürdürülebilir vahşi popülasyonların oluşturulmasına dönüştüğünü gösteriyor.

Arap oriksi, Arap çöllerinin simgesi olmasının yanı sıra, tohum yayılması, ağaçların budanması ve bitki örtüsünün gelişimi gibi ekosistem sağlığı açısından da kritik bir rol oynuyor. Bu nedenle, türün yeniden kazanılması, diğer türlerin ve ekosistemlerin istikrarına da katkı sağladı.

Bilimsel yaklaşım ve bütünleşik çaba

Arap oriksini kurtarmaya yönelik uluslararası çabalar 1960’larda başladı. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği, Dünya Doğayı Koruma Vakfı ile birlikte “Oriks Operasyonu”nu başlattı. Suudi Arabistan da bu girişime katıldı ve 1986’dan itibaren kapsamlı bir ulusal program oluşturdu. 1989’da İmam Suud bin Abdülaziz Kraliyet Koruma Alanı’nda yeniden yerleştirme programı başlatıldı, ardından Aruk Beni Ma’arid gibi diğer koruma alanlarına da yayıldı.

Suudi Arabistan’ın bu deneyimi, yaşam alanlarının uygunluğunun değerlendirilmesi, sağlık, genetik ve davranışsal kriterlere göre kurucu hayvanların seçilmesi ve yerel toplulukların katılımı gibi bilimsel yöntemlere dayandı. Böylece sağlıklı ve sürdürülebilir sürüler oluşturuldu.

2030 Vizyonu’na destek

Arap oriksinin yeniden kazanılması süreci, Suudi Arabistan’ın 2030 Vizyonu ve Suudi Arabistan Yeşil Girişimi ile hız kazandı. Bu girişimler, ülke topraklarının %30’unun kara ve deniz koruma alanı olarak ayrılmasını, ekosistemlerin geliştirilmesini ve Çevre Güvenliği Özel Kuvvetleri’nin kurulmasını hedefliyor. Böylece doğa koruma çalışmaları bütüncül bir yapıya kavuştu.

Çoğaltma programları yeni sürülerin oluşmasını sağlarken, koruma alanları uygun yaşam ortamları sundu. Sürekli izleme sayesinde hayvanların hareketleri takip edilip riskler erkenden tespit edildi. Böylece türün yeniden kazanılması, doğada bütünleşik bir yönetim modeline dönüştü.

Ulusal uzmanlık ve sürdürülebilirlik

Arap oriksi programının etkisi, yalnızca bu türle sınırlı kalmadı. Çoğaltma, koruma alanı yönetimi, veterinerlik, uygulamalı araştırmalar ve teknik kapasite geliştirme alanlarında ulusal uzmanlıkların oluşmasına katkı sağladı. Bu sayede, Suudi Arabistan’da biyolojik çeşitliliğin daha sürdürülebilir bir geleceğe taşınmasının önü açıldı.