Milli Gün: Kral Abdülaziz’in bilimsel ve kültürel yayıncılığa verdiği önem devletin temel taşlarından biri oldu

Kral Abdülaziz bin Abdurrahman Al Suud, Suudi Arabistan’ın kültürel inşasını devletin kuruluşunun ana unsurlarından biri olarak kabul etti. 23 Eylül 1932’de ülkenin birliğini ilan etmesinin ardından, eğitim ve kültür alanında kapsamlı bir kalkınma hedefiyle hareket etti. O dönemde, ülkenin farklı bölgelerinde bilim ve bilginin yaygınlaştırılmasına büyük ihtiyaç vardı. Kral Abdülaziz, ilköğretimden başlayarak kapsamlı bir eğitim ve kültür altyapısı oluşturmak, ülkenin kimliğini ve geleceğe dönük hedeflerini şekillendirmek için önemli adımlar attı.

Kral Abdülaziz, matbaacılık ve yayıncılığa erken dönemde büyük önem verdi. Kendi şahsi bütçesinden, hem Suudi Arabistan’da hem de Mısır, Hindistan ve Şam gibi ülkelerde yüzlerce dini, kültürel ve tarihi kitabın basımını ve yayımını destekledi. Ayrıca, Um el-Kura Matbaası’nı kurarak bu eserlerin öğrencilere ulaştırılması ve İslam kültürünün yaygınlaştırılması için çalışmalar yürüttü.

Bu bilinçle gerçekleştirilen kitap basım ve yayım faaliyetlerinin temel amaçları arasında, bilginin yaygınlaştırılması, kültürün ve bilginin toplumda yerleşmesi, Arap ve İslam mirasının korunması yer aldı. Kral Abdülaziz’in desteğiyle Mısır’daki Menar Matbaası ve Hindistan’daki matbaalarda önemli klasik eserler (örneğin, İbn Gannam’ın Tarihi ve İbn Suhman’ın Divanı) basıldı. Um el-Kura Gazetesi devletin resmi yayın organı olarak çıkarıldı. Ayrıca, Genel Maarif Müdürlüğü’nün gözetiminde çeşitli dergi ve yayınlar (örneğin Islah Dergisi) yayımlandı.

Kral Abdülaziz döneminde Mekke’deki resmi matbaa (Emiriye Matbaası) yenilendi, hükümet özel matbaaları satın alarak resmi matbaayla birleştirdi ve bazı çalışanlarını matbaacılık eğitimi için Mısır’a gönderdi. Mekke’de Majidiye ve Arabiye gibi yeni matbaalar kuruldu. Medine’de ise 1936’da Mısır’dan ithal edilen bir matbaa faaliyete geçti. O dönemde Cidde’de ise Arap Şirketi Matbaası, Şark Matbaası ve Feth Matbaası olmak üzere üç matbaa bulunuyordu.

Kral Abdülaziz döneminde iki önemli matbuat yasası çıkarıldı: ilki 1928’de, ikincisi ise 1939’da yürürlüğe girdi. Ayrıca, Mekke, Cidde ve Medine’deki matbaalara yönelik kâğıt ve makine ithalatında gümrük vergisi muafiyeti sağlandı.

Kral Abdülaziz’in şahsi bütçesinden bastırdığı kitaplar arasında dini, edebi ve kültürel eserler ile Kur’an-ı Kerim tefsirleri yer aldı. Bu eserler Um el-Kura ve Selefiye Matbaası’nda, ayrıca Hindistan, Mısır ve Şam’daki matbaalarda 1917-1954 yılları arasında basıldı. Bu dönemde 100’den fazla kitap basıldı ve toplamda 100 bin nüshaya ulaşıldı. Bazı eserler Arapça dışındaki dillerde, örneğin Hintçe ve Cava dillerinde de yayımlandı ve bazıları bilimsel olarak tahkik edildi.

Bu kitaplar arasında İbn Gannam’ın Tarihi (Roza el-Efkar ve el-Efham), Süleyman bin Suhman’ın Divanı ve diğer eserleri, İbn Kesir’in Tarihi (Bedaye ve Nihaye, 14 cilt), Abdullah bin Kudame’nin el-Muğni’si, Abdurrahman bin Kudame’nin el-Şerh el-Kebir’i, İbn Kesir’in Tefsiri, İmam İbn Kayyim el-Cevziyye’nin Roza el-Muhibbin ve Nüzhet el-Muştaqin’i, 1935’te yayımlanan Iraklı İzci Hatıraları, İbn Huzeyme’nin Kitab et-Tevhid’i (1935), Ebu Bekir el-Acurri’nin eş-Şeria’sı (1950) ve Tevhid Mecmuası gibi eserler bulunuyor.

Dâra dergisinde yayımlanan “Kral Abdülaziz’in Kitap Yayıncılığına Verdiği Önem” başlıklı makalesinde Abdülaziz er-Rifai, Kral Abdülaziz’in desteğiyle Mısır’da basılan eserler arasında İbn Cerir’in Tefsiri, Begavi Tefsiri, el-Muğni, el-Şerh el-Kebir ve diğer hadis ve tevhid kitaplarının da yer aldığını belirtiyor.

Er-Rifai ayrıca, Kral Abdülaziz’in Hindistan ve Mısır’la sınırlı kalmayıp Şam’da da kitap basımına destek verdiğini, örneğin İmam İbn Kayyim el-Cevziyye’nin Roza el-Muhibbin ve Nüzhet el-Muştaqin adlı eserinin Şam’daki Terakki Matbaası’nda basıldığını aktarıyor. Rifai’nin çalışmasında, Kral Abdülaziz’in şahsi bütçesinden bastırdığı 108 klasik eserin listesi de yer alıyor.

Kral Abdülaziz’in bu öncü girişimleri, Suudi Arabistan’ın kuruluşunda kültürel boyutun şekillenmesine ve ülkenin Arap, İslam ve dünya kültür sahnesinde önemli bir konuma ulaşmasına zemin hazırladı.